EBYAFAAYO NIBITWEGYESAKI AHA NDWARA EGI EYA CORONA VIRUS ?
Ekishushani Kya akakoko ka Corona vayirus
Nekya Elia
610
Orwamukaaga 2020-05-09
Eki nikitworeka ngu okukinga ensharo tikirikukingira oburwaire obu obutakwata abantu.
Ekindi ebyafaayo nibitworeka ngu okwerinda okurikukirayo n’okutunga amakuru (Information) agarikukwata aha ndwara ezi, kandi tukeesigana nk’ensi yoona tukagambirana tukagambira buri omwe obwo turikukwatanisa.
Eihanga rimwe ryakwatwa oburwaire obu rishemereire kugambira ensi yoona hatarimu by’okubeiha n’okusherekyere, kandi amahanga gashemereire kwehayo gakahayo n’obuhwezi bwona oburi kumara kutari kutandika kujuma abantu abarwaire.
China hati neebaasa kwegyesa ensi yoona aha burwaire bwa corona nk’oku kirikwetaagisha, kwonka ekizibu eky’amaani okukora eki, nikiza kuba nikyetaaga enkwatagana nungi n’okwesigana kwa buri ihanga. Kwonka shi neekikora eta kandi omukago gwayo na America nari amahanga agandi gutari murungi?
Okuta abantu omu karatiini nikirungi kandi nikihwera okujanjaara kw’endwara egi, kwonka kandi amahanga kugarikuba gatarikwegana, buri ihanga ryateekateeka ngu niryemariirira nikiguma kandi tikirikuhwera agandi mahanga. Obundi eki twine kumanya, n’okugira ngu oburwaire okubarukaho omu ihanga rimwe, nikiba nikita ensi yoona aha buzibu. Obukooko obu nibuguma nibuhinduka.
Akakooko ka Corona nikaruga omu nyamaishwa nk’obuhundu ku karikuheza kuhika omu muntu katandika kuhinduka eki barikweta (Mutation), obwire obwo akakooko nikaba kataine kabi aha muntu, beitu ku karikuguma nikahinduka kaamanyiira eshagama, kabona oku kaatuura omu muntu reero n’eshagama erikurwanisa obukooko obu etandika kuremwa kuburwanisa kubwiha omu mubiri, eki kireetera kyayanguha kutandika kujanjaara omu bantu.
Ekyayambire abantu okurwanisa endwara ya kahumpuri (small pox) omu myaka ya 1920, n’okugira ngu amahanga goona gakahurira gaakwatanisiza hamwe omu kugyema abaana. Kuri noogira ngu eihanga rimwe rikanga kugyema, eki kikaba nikiza kugaruza ensi yoona aha bunkeenke, ahakuba haaba hakiriho abandi ababwine nibuba nibuteekwa kugaruka kujanjaara.
Omu rutaro rw’okurwanisa endwara ezi, abantu twine kufayo munonga kukinga ensharo, zitari ez’amahanga beitu ez’ahagati y’abantu n’endwara. Endwara ziriho nyingi kandi buri izooba nizeeyongyera okuhinduka (mutation) n’okukanya.
N’abantu baingi abatarikubaasa kutunga eby’amagara birungi nk’abandi.
Haza eki twena nikituta omu kabi. Omunyayuganda yaaba naatunga eby’amagara birungi, nikihwera n’omunyarwanda obutatunga endwara ezi. Kwonka haaba hakiriho eky’okugira ngu kasita iwe ori omunyauganda, ninga oine sente z’okubaasa kuza kuraguriza omu marwariro amarungi abandi beefeho, nooba nookora busha
Aga nigo mazima gu buri omwe ashemereire kuba naamanya, kwonka ekizibu n’okugira ngu n’abantu abaine obujunaanizibwa omu nsi yoona eki tibarikubaasa kukireeba, ekikuru buri omwe naateekateekakyera aha kwefaho.
Okwenda kurwanisa endwara ezi, kandi zikahwaho, abantu baine kutandika kwesiga munonga abahangu omu nsi bya sayansi, kandi abantu bakeesiga, n’okuhurikiriza abeebembezi eki barikugamba, kandi n’amahanga gakatandika kwesigana.
Kwonka ekizibu ekiriho abeebembezi abaingi beebembeize eby’obutegyeki, tibaakyesiga bahangu omu bya sayansi, kandi bo nk’abeebembezi b’amahanga tibakyesigana. Eki nikyo kireetsire ebizibu bwona. Waashanga tukiine okushoroora omu mahanga (xenophobia), omu rangi, n’omu nganda tihaine oku turarwanise endwara ezi kuzimaraho. Mureke twesigane kandi tumanye ebirikufa aheeru, kituhwere okwerinda. Obundi corona neija kutwegyesa ekintu kihango.
Byahandikwa Tom Isingoma owa Eby'Ankole
BEITU OKUTUHA AKARANGO TUTERERE AKASIIMU NINGA SINDIIKA OBUTUMWA BWAHWE AHA +256778718930
Huumura Tuganiire
Abakatoriki (2) Africa (3) Agekibarukiraho (43) Akaruuru 2011 (1) Akaruuru 2021 (26) Amagara (2) Amaka (5) Amakuru (538) America (1) Ebaruha (8) Ebirango (8) Eizooba Eri (5) Ekyanga Kyawe (9) Enfumu (3) Enganda (2) Esente (1) Haaya (1) Obugabe (8) Obutare (4) Okwiruka (2) Omuntu Waawe (12) Omupiira (24) Omushaho (1) Puriyamare (2) Ruhuuta (18) Senyiga Ya Corona (29)